Törük Desenleri

 Her hakkı saklıdır.

2006 yılında, Törük kilim ve halılarında kullanılan desenleri derlemiştim:

KökTörüklerde Kadınıŋ Değeri

Her hakkı saklıdır.

Bunlar tamamen Çince kaynaklardan kendi araştırmalarımdır.

Kaynak göstererek kullanabilirsiŋiz

Prof. Dr. Tuğrul Çavdar

Aşağıdaki Çince kaynaklar Türkleri eŋ detaylı aŋlatan kaynaklardır.

1. JOU ŞU ( 周書 ), 50. Cild
2. BEY ŞI ( 北史 ), 99. Cild
3. SİN TAŊ ŞU ( 新唐書 ), 215. Cild 
4. SEY ŞU ( 隋書 ), 84. Cild
5. HAN ŞU ( 漢書 ), 61. Cild
6. WEY ŞU ( 魏書 ), 103. Cild
7. ŞI Cİ ( 史記 ), 123. Cild
8. JOU ŞU ( 周書 ), 27. Cild
9. BEY ŞI ( 北史 ), 98. Cild

KökTörükler döneminde kadına vėrilen değer, MS 650'lerde yazılmış Bey Şı adlı bir Çin kaynağınıŋ 99. cildinde resimdeki gibi aŋlatılıyor.
Ayrıca Asya Huŋları döneminde, MÖ 90'larda yazılmış Şı Ci adlı bir Çin kaynağınıŋ 123. cildinde, "Huŋ geleneğiniŋ kadınlara değer vėrdiği, ama kadınlar konuştuktan soŋra soŋ sözü erkeğiŋ söylediği" yazıyor.

Yapay Zekânıŋ KökTörükçeyle Sınagı

Her hakkı saklıdır.

İki üŋlü Yapay Zekâ yazılımı olan OpenAI/ChatGPT ve Google/Gemini'ını, KökTörük dizgesini okuma yöŋünden karşılaştırdım ve Gemini, ChatGPT'ye ciddi bir fark attı. Deŋediğim sözcükler Teŋri, Ulduz, Ankara ve Ötüken idi.

KökTörük Dizgesiyle	ChatGPT'niŋ Okuması	Gemini'ıŋ Okuması
𐱅𐰭𐰼𐰃 = Teŋri/Tengri	Tikri	Tengri
𐰆𐰡𐰔 = Ulduz/Ultuz	Übş	Ultuz
𐰣𐰴𐰺𐰀 = Ankara	Nkra, Nekre, Nakara	Ankara
𐰇𐱅𐰜𐰤 = Ötüken	Eltın	Ötüken

ChatGPT - Teŋri

Gemini - Teŋri

ChatGPT - Ulduz

Gemini - Ulduz

ChatGPT - Ankara

Gemini - Ankara

ChatGPT - Ötüken

Gemini - Ötüken

Wear OS Tabanlı Kök Kadran

 Wear OS Tabanlı Kök Kadran

Soŋ Güncelleme: 28/3/2025

Her hakkı saklıdır.

Akıllı saatlerde başlıca iki işletim sistemi kullanılmaktadır: Tizen ve Android ile bütünleşik çalışan Wear OS (Operating System). Akıllı saatlerde kadran yüzü (watch face) değiştirilebilmektedir. Google Play Store'a bakıldığında akıllı saatler için çok sayıda kadran yüzü bulunabilir. Ben saatimiŋ kadranında KökTörükçe de görmek istediğim için aşağıdaki Wear OS tabanlı bir kadranı yaptım. Henüz yazıya odaklandığım için estetik olmayabilir.

Aşağıda APK dosyasını paylaşıyorum:

İNDİR

Kök Kadran Üzerindeki Bitigler:

KökTörükçe : Okunuşu : Aŋlamı (İngilizcesi)

𐰘𐰇𐰼𐰚:𐰆𐰺𐰃𐱁𐰃 : yürek urışı : yürek atışı (heart rate)

𐰢𐰭 : maŋ : adım (steps or step count)

𐰚𐰇𐰲 : küç : güç (battery or battery life)

𐰇𐰓 : öd : zaman (time)

𐰚𐰇𐰤 : kün : gün (date & day)

𐱃𐰭/𐰚𐰇𐰤:𐰉𐱃𐰢𐰃 : taŋ / kün batımı : taŋ / gün batımı (sunrise / sunset)

𐰚𐰃𐰾𐰼𐰀𐰚𐰃:𐱅𐰾 : kisreki etiş: soŋraki ėtkinlik (next event)

𐰋𐰃𐰡𐰇𐰼𐰢 : biltürim : bildirim (notifications)

 

Android Tabanlı Köçürme

Soŋ Güncelleme: 22/9/2025

Her hakkı saklıdır.

Törükleriŋ biŋlerce yıldır oynadığı millî oyunu Köçürme'yi Android cihazlarda oynanmak üzere uygulamasını yaptık. Köçürme hakkında daha detaylı bilgi için: https://tamga.ktu.edu.tr/2022/03/kocurme.html

İNDİR

Oyundaki eski Türkçe terimler aşağıdaki gibidir:

Menülerde:

Köçürme = Köçürmek = 𐰚𐰇𐰲𐰼𐰢𐰚

Kolay = Uçuz = 𐰆𐰲𐰔

Zor = Alp = 𐰞𐰯

Oyuna Başla = Başla = 𐰉𐱁𐰞𐰀

Yeŋiden Başla = Yiçe Başla = 𐰘𐰃𐰲𐰀:𐰉𐱁𐰞𐰀

Çıkış = Çıkış = 𐰲𐰶𐰃𐰾

Devam Ėt = Sürtür = 𐰾𐰇𐰼𐱅𐰼

Hakkında = Kingüriş (veya Kingürüg, Kingür-: Açıkla- eyleminden) = 𐰚𐰃𐰤𐰏𐰇𐰼𐰃𐰾

Oyun Berabere Bitti = Oyun Teŋedi = 𐰆𐰖𐰣:𐱅𐰭𐰓𐰃

Oyuncularıŋ Kumalak Sayıları = Oyunçınıŋ Kumalak Sanı = 𐰆𐰖𐰣𐰲𐰃𐰣𐰭:𐰸𐰆𐰢𐰞𐰴:𐰽𐰣𐰃

Kazanan Oyuncu = Kazganduk Oyunçı = 𐰴𐰔𐰍𐰣𐰑𐰸:𐰆𐰖𐰣𐰲𐰃

Oyun tahtasında:

Rakib = Üçeşçi = 𐰇𐰲𐱁𐰲𐰃

Otag = 𐰆𐱃𐰍

Tuzluk = Tuzlık = 𐱃𐰆𐰔𐰞𐰶

Kazan = Kazan = 𐰴𐰔𐰣

Sen = Sen = 𐰾𐰤

Oyunda iki düzey vardır: Kolay ve Zor.

• Kolay'da telefon siziŋle taktîk kural tabanlı oynar (https://kok-turk.blogspot.com/2022/03/kocurme.html adresinde 3. sayfada vėrilen 6 maddelik taktîği uygular).
• Zor'da ise telefon yapay zekâ kullanır. Min-Max yöŋtemini kullanarak, her seferinde n^k (n =  içinde kumalak bulunan otağ sayısı, k = deriŋlik) hamleyi hesâplar. Başta 6^8 = 1.68 milyon hamleyi hesaplarken, oyun süresince, içinde kumalak bulunan otağ sayısı azaldıkça hesaplanan hamle sayısı azalır ve oyun soŋunda hesaplanan hamle sayısı 1^8 = 1'e kadar düşer. Bu düzeyde telefonu (yapay zekâyı) yenmek neredeyse imkânsızdır.

Hayat Ağacı

Günümüzde Noel veya yılbaşı ağaçlarını Türk mitolojisindeki Hayat Ağacı ile ilişkilendiren görüşler var ama Altay-Türk mitolojisindeki Hayat Ağacınıŋ Noel veya yılbaşı ağaçlarıyla hiçbir ilgisi yoktur.

Türk mitolojisinde farklı adlarda çok sayıda ağaç vardır: Hayat Ağacı, Göğün Direği, Bay-Kayıŋ, Dünya Ağacı, Gök-Ağaç, Bay-Terek, Ana ve Ata Ağaç, Demir-Ağaç (yėri göğü birleştirir), Kara-Çam, Demir-Kazık (Yakut Türklerine göre 8 köşeli dünyanıŋ ortasından Kutup Yıldızı'na kadar uzanır), Kutlu Ağaçlar (Ardıç, Elma, Kavak, Çam, ...). Bu ağaçlar Uygurlarıŋ Türeyiş Destanı, Oğuz Kağan Destanı, Kırgızlarıŋ Manas Destanı, Dede Korkut, Güney Sibirya'daki Abakan Tatarlarınıŋ Alplık Destanları, Yakut Türkleriniŋ Er-Sogotok Destanı, Moŋgollarıŋ Çiŋgiz-namesi, Toba Destanlarında geçmektedirler.

Yukarıdaki ağaçlar gibi Hayat ağacı da mitolojik bir ağaçtır ve oŋa Dünya veya Gök Ağacı da denir. Göğe kadar uzanan bir dağıŋ üzerinde bulunan, altına biŋ kişiniŋ sığabileceği büyüklükte devâsa bir "kayın" ağacıdır. Bir yanında ay, diğer yanında güneş bulunur. Yaprakları altundandır ve asla solmaz. Altay Türklerine göre 9 dallı, Abakan Tatarlarına göre 7 dallıdır. Sekiz gölgeli, dokuz köklüdür.

Kaynak: Prof. Dr. Bahaeddin Ögel, Türk Mitolojisi Cild: 1-2 (1290 sayfa), Türk Tarih Kurumu, 1993.(Bu kitapta yaklaşık 40 sayfada aŋlatılan bilgiyi size çok kısa özetlemeye çalıştım.)

Akıllı Saatte KökTörükçe

Daha öŋce araba bilgisayarında gösterdiğim KökTörük yazısını ( https://kok-turk.blogspot.com/2019/05/araba-bilgisayarnda-kokturukce.html ) şimdi de akıllı saate koydum. Altta 2017 tıkımla "Çabdar Togrıl", üstte 2021 tıkımla "Beŋgü Törük":

Windows Tabanlı Eski Uygurca ↔ Türkçe Sözlük

Windows Tabanlı Eski Uygurca ↔ Türkçe Sözlük
Soŋ Güncelleme: 25/8/2025
Her hakkı saklıdır.

İNDİR

Bu sözlük yazılımı aşağıdaki kaynaklardan dėrlenmiştir:
1- Ahmet Caferoğlu, "Eski Uygur Türkçesi Sözlüğü", Türk Dil Kurumu Yayınları, Sayı: 260, 1968.
2- İsmail Doğan, Zerrin Usta, "Eski Uygur Türkçesi Söz Varlığı", AltınPost Yayınları: 202, Ankara, 2014.
[1]'den 7016 sözcük, [1]'de olmayan 1078 sözcük de [2]'den alınmıştır. [2]'den alınan sözcükler soŋunda [*] olacak şekilde gösterilmektedir.

AtaTürk'üŋ Gençliğe Hitâbesi

BeŋgüTaşlarda "Beŋgü" Sözcüğünüŋ Geçtiği Yėrler

Her hakkı saklıdır.

Güncel Bazı Sözcükleriŋ Beŋgü Taşlarda Karşılıkları

Her hakkı saklıdır.

Web Sitemiziŋ İngilizce Tanıtımı

Öğrenci Andı

Her hakkı saklıdır.

Andımız, Türkiye'deki okullarda her sabah, Türk ulus devletiniŋ değerleriniŋ aktarılması ve içselleştirilmesi için öğrencilere okutulan bir bağlılık yeminidir. 1933 yılında dönemiŋ Milli Ėğitim Bakanı Reşid Galib tarafından yazılmıştır. İlk yazıldığında "millet" sözcüğü yėrine "budun" kullanılmıştır. Andımızıŋ farklı üç sürümü aşağıdaki şekildedir:

1933:

Türk'üm, doğruyum, çalışkanım.

Yasam: küçüklerimi korumak, büyüklerimi saymak, yurdumu, budunumu özümden çok sevmektir.

Ülküm: yükselmek, ileri gitmektir.

Varlığım Türk varlığına armağan olsun!

1972:

Türk'üm, doğruyum, çalışkanım.

Yasam: küçüklerimi korumak, büyüklerimi saymak, yurdumu, milletimi özümden çok sevmektir.

Ülküm: yükselmek, ileri gitmektir.

Varlığım Türk varlığına armağan olsun!

Ey bu günümüzü sağlayan Ulu Atatürk,

Açtığıŋ yolda, kurduğuŋ ülküde, gösterdiğiŋ amaçta hiç durmadan yürüyeceğime ant içerim.

Ne mutlu Türk'üm diyene!

1997:

Türk'üm, doğruyum, çalışkanım,

İlkem: küçüklerimi korumak, büyüklerimi saymak, yurdumu, milletimi özümden çok sevmektir.

Ülküm: yükselmek, ileri gitmektir.

Ey Büyük Atatürk!

Açtığıŋ yolda, gösterdiğiŋ hedefe durmadan yürüyeceğime ant içerim.

Varlığım Türk varlığına armağan olsun!

Ne mutlu Türk'üm diyene!

Aşağıda 1972'deki andımızıŋ KökTörükler dönemi eski Türkçeye çevrimini göreceksiŋiz:

Bir bak tarihe, Türk'e baş kaldıranlarıŋ soŋu ne olmuş!

Her hakkı saklıdır.

M. S. 710 yılı . KökTörük Kağanlığınıŋ doğusunda isyanlar başlamış, isyancılar güçlü bir ordu kurmuştu. İsyancılar, Bilge Kağan'a bir ėlçi yolladılar. Ėlçi, Bilge Kağan'a şöyle bir mektubla geldi: "Güçlü bir ordu kurduk. Bizim bulunduğumuz toprakları bize iade ėderseŋiz üstüŋüze yürümekten vazgeçeriz." Bilge Kağan bir satırlık mektubla yaŋıt vėrdi: "Bir bak tarihe Türk'e baş kaldıranlarıŋ soŋu ne olmuş!"

KökTörüklerde Yug Töreni

Her hakkı saklıdır.

Bunlar tamamen Çince kaynaklardan kendi araştırmalarımdır.

Kaynak göstererek kullanabilirsiŋiz

Prof. Dr. Tuğrul Çavdar

Aşağıdaki Çince kaynaklar Türkleri eŋ detaylı aŋlatan kaynaklardır.

1. JOU ŞU ( 周書 ), 50. Cild
2. BEY ŞI ( 北史 ), 99. Cild
3. SİN TAŊ ŞU ( 新唐書 ), 215. Cild 
4. SEY ŞU ( 隋書 ), 84. Cild
5. HAN ŞU ( 漢書 ), 61. Cild
6. WEY ŞU ( 魏書 ), 103. Cild
7. ŞI Cİ ( 史記 ), 123. Cild
8. JOU ŞU ( 周書 ), 27. Cild
9. BEY ŞI ( 北史 ), 98. Cild

Biçurin de yukarıdaki çevirime beŋzer bir çeviri yapmıştır:

“Ölü beden öŋce bir süre yuğ çadırında bekletilir. Öleniŋ çocukları ve akrabalarından kadın, erkek herkes, ölüye at kurban ėderler. Daha soŋra akrabalar çadırıŋ etrafında at üstünde yėdi kez dönüp çadırıŋ kapısına gelerek bıçakla yüzlerini kesip ağlarlar; bunu da yėdi kez tekrar ėderler. Uğurlu bir gün seçip ölüyü eskiden bindiği ata bindirip gündelik kullandığı eşyalarla beraber yakarlar; küllerini toplayıp uygun bir zamanda gömerler. Baharda ve yaz aylarında ölenlerde, çiçekleriŋ sararması; güzün ve kışın ölenlerde ise çiçekleriŋ yeşermesi beklenir; soŋra da toprak kazılarak öleniŋ külleri gömülür. Külleriŋ gömüleceği gün akrabalar kurban kesip ata binerler, yüzlerini keserler, ölüm günü yapılan töreniŋ aynısını tekrar ėderler. Ölen kişi eğer sağlığında bir düşman öldürmüşse mezarınıŋ başına balbal dikilir. Balballar bazen yüzlere biŋlere ulaşır. Koyunları ve atları birer birer kurban ėttikten soŋra başları direklere asılır. O günde, şık elbiseli hem erkekler hem de kadınlar mezarlıkta toplanır; bir erkek bir kızdan hoşlanırsa eve döndüğünde onu istemek için ėlçi gönderir, ve ebeveynler nadiren hayır dėr. Babanıŋ, ağabeyleriŋ ve amcalarıŋ ölümü üzerine üvey anneler, gelinler ve halalarla evlenirler.”

Kaynak: Biçurin (İakinf) N.YA. Sobranie svedeniy o narodah, obitavşih v Sredney Azii v drevnie

vremena. – M., 1950. – T. 1 (Бичурин (Иакинф) Н.Я. Собрание сведений о народах,

обитавших в Средней Азии в древние времена. – М., 1950. – Т. 1. – 485 с.)

Not: Bunlar tamamen Çince kaynaklardan kendi araştırmalarımdır.

Prof. Dr. Tuğrul Çavdar
Kaynak göstererek kullanabilirsiŋiz

Türk Kaganlığınıŋ (KökTörükleriŋ) Bayrağı

Her hakkı saklıdır.

Bunlar tamamen Çince kaynaklardan kendi araştırmalarımdır.

Kaynak göstererek kullanabilirsiŋiz

Prof. Dr. Tuğrul Çavdar

Aşağıdaki Çince kaynaklar Türkleri eŋ detaylı aŋlatan kaynaklardır.

1. JOU ŞU ( 周書 ), 50. Cild
2. BEY ŞI ( 北史 ), 99. Cild
3. SİN TAŊ ŞU ( 新唐書 ), 215. Cild 
4. SEY ŞU ( 隋書 ), 84. Cild
5. HAN ŞU ( 漢書 ), 61. Cild
6. WEY ŞU ( 魏書 ), 103. Cild
7. ŞI Cİ ( 史記 ), 123. Cild
8. JOU ŞU ( 周書 ), 27. Cild
9. BEY ŞI ( 北史 ), 98. Cild

İlk üç kaynakta Türk Kaganlığınıŋ bayrağı ile ilgili şu tanımlama geçmektedir:

附離 (Fu Li) = Böri (Kurt)

突厥旗幟是白色的。只要接受了突厥的封號，向突厥俯首稱臣，就得接受突厥的狼頭纛。狼是突厥人的圖騰，因此突厥人的旗纛上就畫著一個金狼頭，突厥語為「附離」。

kaynak: https://twgreatdaily.com/zh-tw/47d7810abc0273527ee5018683eb21bb.html

Ayrıca otağıŋ kapısına asılan kurt başı için ayrıca şuŋa bakabilirsiŋiz:

https://kok-turk.blogspot.com/2020/10/kurt-basl-sancak.html

Oguz Kagan'ıŋ Yarlıgı

Her hakkı saklıdır.

Saka Özerk Cumhuriyetinde Bulunan Kemikteki Türk Yazısı

Her hakkı saklıdır.

KökTörükçe Hatt Çalışmam : Üstü Düz Hatt - 1993

Her hakkı saklıdır.

30 yıldır hatt sanatıyla ve resmle ilgileniyorum. Arab, Latin, Çin, Kore, Moğol hattlarına 30 yıllık süre zarfında çok çalıştım ve her yazı sisteminden farklı şeyler öğrendim. Arab, Latin hatt sanatlarında kesik uçlu kalem tercih ėdilirken; Çin, Kore, Moğol hatt sanatlarında fırça tercih ėdiliyor.

Bazıları karmaşık çizgilerle süslenmiş yazıyı hatt zann ėdiyor. Halbuki gerçek hatt sadeliğiyle ėtkileyici olandır. Hatt sanatında süsü yazı taşımalı, yazınıŋ etrafındaki süslemeler değil. Aksi takdirde yapılan hatt sanatı değil süsleme sanatı olur. Bir hatta, harfler arasında gizli bir beŋzerlik ve ilişki olmalı. Bu beŋzerlik paragrafıŋ tümüne bakıldığında o hattıŋ kimliğini vėrecektir.

KökTörük ürüŋ başı (abacası), yazıldığı dönemdeki eŋ gelişmiş abacalardan biriydi. O dönemde kullanılan abacalarıŋ çoğu ilkel şekilde yazılıyordu. Mesela bugün mükemmel bir yazıma ulaşmış ve çok sayıda hatt sanatı türü geliştirilmiş Arab yazısı, o dönemlerde çok ilkeldi. Arab harflerinde noktalama henüz o dönemlerde daha kullanılmaya başlanmadığından
ن = ث = ت = ب
خ = ح = ج
ذ = د
ز = ر
ش = س
ظ = ط
غ = ع
ق = ف
harflerinden eşit olanlar aynı şekilde yazılırdı. Daha soŋraları noktalar kullanılarak bu harfler ayrıştırıldı. Ama bu da yėtmedi, hatasız okunabilmesi için esre, ötre, üstün de bu harfleriŋ üstünde ve altında kullanılmaya başlandı. Kısacası geçen 1400 yıl boyunca Arab abacası hep işlendi ve geliştirildi. 

KökTörük ürüŋ başını eleştirenler ise bu ürüŋ başa haksızlık yaparlar. Zirâ bu ürüŋ baş 840 yılından soŋra kullanılmadığından dolayı, soŋ 1300 yıldır işlenmemiş ve geliştirilmemiş olmasına rağmen, 1300 yıl öŋceki hâliyle bile günümüz Türkçesini yazmak için yėterlidir. Yani 1300 yıl öŋce birçok abaca ilkel kurallarla yazılırken KökTörük ürüŋ başı diğerlerine nazaran çok üstün bir teknolojiyle ve mantıkla tasarlanmış ve kullanılıyordu. Şimdi bu güzel ürüŋ başımız için 1300 yıldır yapılmayanı, farklı hatt sanatları geliştirerek onu işlemeyi bir an öŋce gerçeklemeliyiz.

Sanskrit ve İbrânî yazısınıŋ satır üstünüŋ düz olması beni her zaman görsel olarak ėtkilemiştir. 1993 - 1994 yıllarında ben de KökTörük yazısında buna beŋzer bir hatt tasarımı yapmıştım. Yazıdaki ortak harmoni, üsüklerdeki dikey inen çizgileri biraz daha uzatmağa dayanıyordu.

İbrânî yazısı:

Sanskrit yazısı:

Üstü Düz Hatt Tasarımım (1993 - 1994):

Eski Törükçede Selâmlaşma Öŋerileri

Her hakkı saklıdır.

Eski Törükçeye Sanskritçe ve Soğdcadan Girmiş Sözcükler

Her hakkı saklıdır.

Çiŋgis Kagan'dan Üç Söz

Her hakkı saklıdır.

Çiŋgis Kagan Moŋgolca koŋuşuyordu. Önemli üç sözü Moŋgol dilinde aşağıdadır:

Bunlardan soŋuncusunu eski Törükçeyle yazarsak: