23 Haziran 2023 Cuma

KökTörükçe Hatt Çalışmam : Üstü Düz Hatt - 1993

Her hakkı saklıdır.

30 yıldır hatt sanatıyla ve resmle ilgileniyorum. Arab, Latin, Çin, Kore, Moğol hattlarına 30 yıllık süre zarfında çok çalıştım ve her yazı sisteminden farklı şeyler öğrendim. Arab, Latin hatt sanatlarında kesik uçlu kalem tercih ėdilirken; Çin, Kore, Moğol hatt sanatlarında fırça tercih ėdiliyor.

Bazıları karmaşık çizgilerle süslenmiş yazıyı hatt zann ėdiyor. Halbuki gerçek hatt sadeliğiyle ėtkileyici olandır. Hatt sanatında süsü yazı taşımalı, yazınıŋ etrafındaki süslemeler değil. Aksi takdirde yapılan hatt sanatı değil süsleme sanatı olur. Bir hatta, harfler arasında gizli bir beŋzerlik ve ilişki olmalı. Bu beŋzerlik paragrafıŋ tümüne bakıldığında o hattıŋ kimliğini vėrecektir.

KökTörük ürüŋ başı (abacası), yazıldığı dönemdeki eŋ gelişmiş abacalardan biriydi. O dönemde kullanılan abacalarıŋ çoğu ilkel şekilde yazılıyordu. Mesela bugün mükemmel bir yazıma ulaşmış ve çok sayıda hatt sanatı türü geliştirilmiş Arab yazısı, o dönemlerde çok ilkeldi. Arab harflerinde noktalama henüz o dönemlerde daha kullanılmaya başlanmadığından
ن = ث = ت = ب
خ = ح = ج
ذ = د
ز = ر
ش = س
ظ = ط
غ = ع
ق = ف
harflerinden eşit olanlar aynı şekilde yazılırdı. Daha soŋraları noktalar kullanılarak bu harfler ayrıştırıldı. Ama bu da yėtmedi, hatasız okunabilmesi için esre, ötre, üstün de bu harfleriŋ üstünde ve altında kullanılmaya başlandı. Kısacası geçen 1400 yıl boyunca Arab abacası hep işlendi ve geliştirildi. 

KökTörük ürüŋ başını eleştirenler ise bu ürüŋ başa haksızlık yaparlar. Zirâ bu ürüŋ baş 840 yılından soŋra kullanılmadığından dolayı, soŋ 1300 yıldır işlenmemiş ve geliştirilmemiş olmasına rağmen, 1300 yıl öŋceki hâliyle bile günümüz Türkçesini yazmak için yėterlidir. Yani 1300 yıl öŋce birçok abaca ilkel kurallarla yazılırken KökTörük ürüŋ başı diğerlerine nazaran çok üstün bir teknolojiyle ve mantıkla tasarlanmış ve kullanılıyordu. Şimdi bu güzel ürüŋ başımız için 1300 yıldır yapılmayanı, farklı hatt sanatları geliştirerek onu işlemeyi bir an öŋce gerçeklemeliyiz.

Sanskrit ve İbrânî yazısınıŋ satır üstünüŋ düz olması beni her zaman görsel olarak ėtkilemiştir. 1993 - 1994 yıllarında ben de KökTörük yazısında buna beŋzer bir hatt tasarımı yapmıştım. Yazıdaki ortak harmoni, üsüklerdeki dikey inen çizgileri biraz daha uzatmağa dayanıyordu.

İbrânî yazısı:

Sanskrit yazısı:

Üstü Düz Hatt Tasarımım (1993 - 1994):

10 yorum:

  1. Değişik harfleri neden tek harf ile yazmışlar hocam bu konuda bir bilgi var mı a e o u ö ü harfleri mesela.

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Aslında tam olarak öyle değil. Mesela 𐰀 üsüğünü kalın sessizlerle kullanırsanız a okunuyor, ince sessizlerle kullanırsanız e okunuyor. Burada üsükler arasında bir beraber-çalışma var.

      Sil
  2. Selamlar, ben Uygur Alfabesi öğrenmek istiyorum fakat Türkçe bu konuyla ilgili neredeyse hiçbir yazı vs. yok, siz yapmayı düşünür müydünüz? Yoksa halihazırda var da ben mi bulamadım...

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Evet haklısınız. Ben de ilk öğrenmek istediğimde Türkçe hiçbir kaynak bulamamıştım. Yabancı kaynaklar da ses değerlerini kendi Latin transliterasyonlarına göre veriyor. Şu anki Türkçe kaynaklar da Alman ekolüne göre seslendiriyorlar maalesef. Ben Moğolistan'da yaşayan bir arkadaşımla aylarca çalışarak bir tablo çıkardım. Bu tabloda ses değerlerini Türk-Latin alfabesine göre verdik. Harflerin birleştirilmesinde detay kurallar yabancı kaynaklarda bile yok. Bu detay kuralları 14 maddede düzenledik. Şuradan bakabilirsiniz: http://www.tamga.org/2014/12/eski-uygur-yazs.html

      Sil
    2. Çok teşekkür ederim.

      Sil
  3. Selamlar, hocam elinize yüreğinize sağlık, güzel bir iş yapmışsınız.

    YanıtlaSil
  4. Çok başarılı buldum. Bu şekilde yapıp satmayı düşünür müsünüz?

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. KökTörükçeyle ilgili hiçbir şeye para karıştırmıyorum. Bu site 4.2 milyon kez ziyaret edildi, hiç reklam koymadım.

      Sil